بهبود عملکرد سازمان از طریق زنجیره ارزش و تسهیم دانش

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 1- باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

2 گروه مهندسی کامپیوتر، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی ، تبریز، ایران.

چکیده

امروزه  با  گسترش  و توسعه  دانش  در سازمان‌ها،  مدیریت  اثربخش دانش  در  راستای  اهداف  سازمان  از  اهمیت  ویژه‌ای  برخوردار می‌باشد. از  این رو، دانش مهمترین مزیت  رقابتی  سازمان ‌ها  در  عصر  حاضر محسوب  می‌شود. اینامرباعث شده است در محیط رقابتی و پویای امروز ،بهره ‌گیری از روش‌ هایی جهت کسب، ذخیره ‌سازی و بگارگیری دانش در کانون توجه مدیران و سازمان ‌ها قرار گیرد. ایجاد زیرساختار های مدیریت دانش برای کنترل و نظارت هرچه بهتر بر دانش و عملکرد دسازمانی بسیارمهم قلمداد می‌ شود. تعهد و رهبری مدیریت ارشد، تسهیم دانش و مشتری‌ مداری می‌ توانند نقش بسزایی در ایجاد شاخص‌ های انگیزشی برای کارکنان سازمان داشته باشند .از طرفی، در طی چند سال اخیر در نظریه‌ ها و پژوهش‌ هایمختلفی،مدیریت زنجیره ارزش بهعنوان یک سازه اصلی مرتبط با عملکردسازمانی مطرح شده‌ است.  لذا در این مقاله به بررسی تاثیر تسهیم دانش بر زنجیره ارزش در جهت بهبود عملکرد سازمان‌ ها پرداخته شده ‌است. جامعه آماری در این پژوهش سازمان کل گمرک آذربایجان ‌شرقی در نظر گرفته شده ‌است و برای تجزیه و تحلیل داده ‌ها از نرم‌ افزار SMART PLS 2.0 استفاده شده ‌است. نتایج حاصل نشان می ‌دهد که تعهد و رهبری مدیریت ارشد، مشتری‌ مداری و تسهیم دانش تاثیر مثبتی بر زنجیره ارزش دارد که موجب بهبود عملکرد سازمانی می ‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Organizational Performance Improvement through Value Chain and Knowledge Sharing

نویسندگان [English]

  • yeganeh chaarband 1
  • Nima Navimipour 2
چکیده [English]

Today, with the development of knowledge in organizations, effective management of knowledge is of particular importance in achieving organizational goals. Therefore , knowledge is the most important competitive advantage in the present age. This has led in today's dynamic and competitive environment, using efficient methods for the acquisition, storage and application of knowledge focus considered on managers and organizations.  Creating a knowledge management infrastructure to control and monitor better the knowledge and organizational performance is very important considered. Senior management commitment and leadership, knowledge sharing and customer orientation can important role in creating the index incentive for employees of the organization. On the other hand, in recent years in the theory and several preceding studies, value chain management as a main structure is related to organizational performance. So in this article the impact of knowledge sharing on the value chain to improve the performance of organizations is discussed. Statistical population in this study is intended Azerbaijan Customs Organization and data analysis software for SMART PLS 2.0 has been used. The results show that the commitment and leadership of senior management, customer orientation and knowledge sharing has positive impact on the value chain to improve organizational performance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • value chain
  • Knowledge sharing
  • Organizational Performance
  • commitment and leadership of senior management
  • customer-oriented
 


1-  مقدمه

در سال­های اخیر، سازمان­ها و شرکت­های مختلف، پیوستن به روند دانش را آغاز کرده ­اند و مفاهیم جدیدی چون کار دانشی، کارکنان دانشی، مدیریت دانش و سازمان­ های دانشی، خبر از شدت یافتن این روند می ­دهند. پیتر دراکر[1]  با بکارگیری این واژگان خبر از ایجاد نوع جدیدی از سازمان ­ها می­دهد که در آنها به جای قدرت بازو، قدرت ذهن حاکمیت دارد. براساس این نظریه، در آینده جوامعی می­ توانند انتظار توسعه و پیشرفت داشته باشند که از دانش بیشتری برخوردار باشند. گرچه بعضی معتقدند دانش قدرت است، ولی به نظر می ­رسد دانش به خودی خود، قدرت ندارد، بلکه چیزی که به افراد قدرت می­ دهد، آن قسمتی از دانش آنها است که با دیگران تسهیم می ­کنند (McDermott & O'dell, 2001). به این ترتیب سازمان دانشی به توانمندی­ هایی دست می­ یابد که قادر است از نیروی اندک قدرتی عظیم بسازد (Drucker, 1992). برای رسیدن به این قدرت و توانمندی­ ها نیاز به مدیریت دانش در مسیری درست وجود دارد. بنابراین، مدیریت دانش به‌عنوان یک کلید برای سازمان‌ها به دنبال دست­یابی به مزیت رقابتی در نظر گرفته ‌شده ­است (Wang & Ko, 2012). امروزه نیز در کشورهای مختلف و از جمله ایران، مدیران مشتاق به ایجاد سیستم­ های مدیریت دانش در سازمان­ ها با هدف بهره ­گیری از نتایج مفید آن می­ باشند. یکی از فرآیندهای مهم و مشترک در ساختارهای مختلف معرفی شده برای مدیریت دانش، تسهیم دانش است. همچنین انگیزش افراد برای تسهیم دانش خود در سازمان­ ها از اولویت ­های مهم دست­اندرکاران مدیریت دانش می­ باشد (Foss, Husted, & Michailova, 2010; McDermott & O'dell, 2001; Quigley, Tesluk, Locke, & Bartol, 2007).

در واقع به اشتراک ­گذاری دانش فعالیتی است که از طریق آن دانش، اطلاعات، مهارت ­ها و تخصص بین مردم، دوستان، خانواده ­ها، جوامع و یا سازمان رد و بدل می­ شود (Charband & Navimipour, 2016). نقش تسهیم دانش در مدیریت دانش به اندازه ­ای اهمیت دارد که برخی نویسندگان بیان داشته­اند وجود مدیریت دانش برای پشتیبانی از تسهیم دانش است (Huysman & De Wit, 2002). بنابراین سازمانی که از تسهیم اطلاعات و خلق دانش در میان اعضایش حمایت می­ کند، بیشتر می­ تواند فرآیندهای مؤثر و کارامدی را تعریف کند و عملکرد سازمانی خود را بهبود بخشد (Lee, 2001). همگام با چرخش از سوی اقتصاد مبتنی بر صنعت به اقتصاد مبتنی بر دانش، سازمان ­ها نیز خود را بر آن داشته­ اند تا با تکیه بر دانش و اطلاعات و استفاده از آن در فرآیند کسب و کار توان رقابتی خود را افزایش دهند. بنابراین در یک اقتصاد دانش- محور، دارایی­ های ناملموس (سرمایه فکری، تجربیات، دانش سازمانی و اطلاعات) سازمان­ ها به جای دارایی­ های ملموس (ماشین­آلات و تجهیزات) بطرز فزاینده­ای به یک عامل تعیین ­کننده رقابتی تبدیل شده­ اند. چنین دارایی ه­ایی مانند نشان­ه ای تجاری، شهرت سازمان، مهارت ­ها و دانش فنی کارکنان به عنوان جوهره مزیت رقابتی نگریسته می­ شوند (Nahapiet & Ghoshal, 1998; Teece, 1998). بنابر­این سازمان­ ها برای باقی ماندن در صحنه رقابتی، باید بر نحوه پیاده ­سازی مدیریت دانش، خلق دانش و ارزش­ دهی بر دانش متمرکز شوند.

زنجیره ارزش بطور ساده عبارت است از فراهم نمودن شرایطی برای ایجاد منافع فزونتر از هزینه و توفیق یک بنگاه اقتصادی در درازمدت و این بدان معنی است که مدیران برای همه ­ی ذینفع­ های سازمان یعنی مشتریان، سهامداران، فروشندگان، کارکنان و جامعه به مفهوم وسیع آن ارزش ایجاد نمایند در غیر این صورت هریک از ذینفع­ ها که دریابد از سازمان ارزش حاصل نمی­ نماید سازمان را رها کرده و موفقیت سازمان را با مخاطره مواجه می ­سازد. لذا زنجیره ارزش شرکت موجب می­ شود مدیران نسبت به فرایندهای شرکت بینش پیدا کنند. زنجیره ارزش با عوامل یا اجزای اصلی تولید محصول یا ارائه خدمات نهادها شروع می ­شود و دربرگیرنده تمامی فرایندهایی است که به منظور جلب رضایت مشتریان صورت می­ گیرد (استرکی, مرضیه، ۱۳۸۹). استراتژی هنر، ارزش ایجاد کردن است. استراتژی چهارچو ب­های ذهنی، مدل­های مفهومی را تهیه می‌کند و ایده‌ها را هدایت می‌کند و به مدیران شرکت­ ها اجازه می‌دهد تا فرصت ­ها را برای ارزش ایجاد کردن برای مشتریان و انتقال دادن این ارزش به عنوان سود شناسایی کنند (Normann & Ramirez, 1993).

 برای اینکه بتوان ضرورت توجه به اجرای طرح­ های مدیریت دانش در سازمان­ ها را مطرح کرد بایستی نتایج استفاده از این طرح­ ها در بخش­ های مختلف سازمان بررسی گردد. تاکنون تحقیقات زیادی درباره مفهوم و فرآیندهای مدیریت دانش انجام شده ­است اما سازمان­ ها و شرکت ­ها به دنبال چیزی فراتر از این می­ باشند. امروزه در شرایط سخت رقابتی، سازمان ­ها به دنبال این هستند که اجرای طرح­ های مدیریت دانش بتواند برای آنها عامل ایجاد تمایز و مزیت رقابتی شود. از این رو پژوهش پیرامون مدیریت دانش با محوریت بررسی تاثیر تسهیم دانش بر زنجیره ارزش در  جهت بهبود عملکرد سازمان ­ها و همچنین بررسی چالش­ های پیش رو ضروری به نظر می ­رسد. بنابراین اهداف بعدی این پژوهش به شرح زیر مورد نظر است:

1)          ارائه یک مدل و چارچوب برای شناسایی عوامل موثر بر زنجیره ارزش در جهت بهبود عملکرد سازمان­ ها.

2)    بررسی تاثیر تعهد و رهبری مدیریت ارشد، مشتری­ مداری و تسهیم دانش بر زنجیره ارزش و در نتیجه تاثیر آنها بر عملکرد سازمانی.

3)    بررسی چالش­ های آینده و ارائه راهکار برای آنها.

 پس از ارائه مقدمه در بخش اول، در بخش بعدی، پیشینه پژوهش آورده شده ­است. در بخش سوم روش­ شناسی پژوهش توصیف شده­ است. در بخش چهارم تجزیه وتحلیل داده­ ها با استفاده از آزمون ­های ضرایب معناداریT ، آزمون ضرایب مسیر و معیارR2، معیار GOF ارائه گردیده است. درنهایت، نتیجه­ گیری،  پیشنهادهای آتی و محدودیت­ های پژوهش در بخش پنجم بیان شده­ است.

 

2-    پیشینه پژوهش

دانشگاه­ ها و موسسه ­های عالی به مثابه یک نظام تولید دانش، دانش جدید را می ­آفرینند، آن را از منابع مختلف به دست می­ آوردند و در محیط های آموزشی به کار می­ گیرند .(Raj Adhikari, 2010) بر این اساس خلق، توسعه، انتشار و نهادینه ­سازی دانش در سازمان ­ها موضوع پیچیده ­ای است که توجه زیادی را هم در ادبیات دانشگاهی و هم مدیریتی به خود معطوف داشته­ است (Druker, 2001). به‌طور مؤثر تشویق کارکنان برای به اشتراک گذاشتن دانش مفید در سراسر سازمان می‌تواند به افزایش و حفظ مزایای رقابتی یک شرکت بینجامد (Bock, Zmud, Kim, & Lee, 2005). بنابراین، برای اینکه کارکنان سازمان به سمت ایجاد و